Pod koniec grudnia 2017 r. Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów („UOKiK” lub „Urząd”) poinformował o rozbiciu zakazanego porozumienia producentów płyt drewnopochodnych używanych m.in. do produkcji mebli. Zmowa miała trwać w latach 2008-2011 i przybrać formę kartelu – uczestnicy porozumienia byli bowiem względem siebie konkurentami, a przedmiotem współpracy, zgodnie z decyzją wydaną przez UOKiK, było wspólne ustalanie cen oraz wymiana informacji wrażliwych gospodarczo – stosowanych cen, dat wprowadzania podwyżek oraz wielkości sprzedaży płyt wiórowych i pilśniowych wobec dwóch kategorii odbiorców – tzw. odbiorców przemysłowych (np. producentów mebli) i odbiorców hurtowych, zajmujących się dalszą dystrybucją płyt. Porozumienia obejmujące wskazane wyżej kwestie ze swej natury stanowią najpoważniejsze naruszenia przepisu zakazującego zawierania zakazanych porozumień. Określane są mianem porozumień zakazanych ze względu na swój antykonkurencyjny cel (przedmiot), a w konsekwencji nie wymagają stwierdzania ich antykonkurencyjnych skutków.

Zgodnie z twierdzeniami Prezesa UOKiK, stronami kartelu było pięciu przedsiębiorców – Kronospan Szczecinek Sp. z o.o. i Kronospan Mielec, Pfleiderer Group S.A. i Pfleiderer Wieruszów Sp. z o.o. oraz Swiss Krono Sp. z o.o. – należących łącznie do 3 grup kapitałowych.

UOKiK wszczął postępowanie w wyniku z jednej strony przeszukania przeprowadzonego w siedzibie przedsiębiorców podejrzanych o uczestnictwo w porozumieniu, a z drugiej dzięki zawiadomieniu spółki Swiss Krono Sp. z o.o., która skorzystała z możliwości jaką daje program łagodzenia kar (leniency) – uniknięcia kary finansowej w zamian za dostarczenie informacji o istniejącym porozumieniu oraz podjęcie współpracy z Prezesem UOKiK.

Zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów, Prezes UOKiK może nałożyć na uczestników kartelu karę w wysokości do 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. W konsekwencji, na spółki z grupy Kronospan i Pfleiderer nałożono kary pieniężne w łącznej wysokości 135.761.340,25 zł, co sprawia, że jest to także trzecia najwyższa kara nałożona przez Prezesa UOKiK w wyniku przeprowadzenia postępowania antymonopolowego. Tak znaczna jej wysokość wynikała m.in. z wysokich udziałów rynkowych  grup kapitałowych, do których należały strony zakazanego porozumienia na krajowym rynku płyt pilśniowych i krajowym rynku płyt wiórowych. Wyniósł on wg szacunków Urzędu ok 70%.

Prywatnoprawne dochodzenie roszczeń za naruszenie prawa konkurencji

Poza kompetencją do nakładania kar, która przysługuje Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w przypadku stwierdzenia zawarcia zakazanego porozumienia ograniczającego konkurencję, podmioty poszkodowane taką praktyką mogą wystąpić do naruszycieli z roszczeniami o charakterze cywilnym.

Pierwotnie roszczenia te dochodzone były w oparciu o przepisy ogólne kodeksu cywilnego, co powodowało zwykle brak zainteresowania składaniem powództwa po stronie poszkodowanych. Obecnie, od połowy roku 2017 formułowanie oraz dochodzenie takich roszczeń stało się dużo prostsze w wyniku uchwalenia przez Sejm ustawy o roszczeniach o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji („URNSz”). Ustawa określa zasady odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez naruszenie prawa konkurencji oraz zasady dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji w postępowaniu cywilnym.

Biorąc pod uwagę charakter porozumienia producentów płyt drewnopochodnych, regulacja prywatnoprawnego dochodzenia roszczeń zawarta w URNSz jest ważna podwójnie. Kartel ze swój natury jest bowiem niezmiernie szkodliwy dla konkurencji na danym rynku, generując roszczenia po stronie podmiotów poszkodowanych przez kartel.

Zgodnie z przepisami URNSz sprawca naruszenia jest obowiązany do naprawienia szkody wyrządzonej przez naruszenie prawa konkurencji. Odpowiedzialność ta oparta jest na zasadzie winy. Co więcej, URNSz zakłada domniemanie wyrządzenia szkody przez naruszenie prawa konkurencji (w tym oczywiście zakazane porozumienie). Z perspektywy oszacowania, jakie szanse na sukces przed sądem cywilnym mają poszkodowani najistotniejsze jest jednak jeszcze jedno – ustalenia prawomocnej decyzji Prezesa UOKiK o uznaniu praktyki za ograniczającą konkurencję wiążą sąd. Z taką sytuacją będziemy mieli do czynienia w sprawie kartelu producentów płyt drewnopochodnych, jeżeli strony tego porozumienia nie zaskarżą wydanej przez Prezesa UOKiK decyzji do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w Warszawie lub gdy uprawomocni się wyrok wydany przez ten sąd w wyniku wniesienia środka odwoławczego od tej decyzji.

Konkluzje

Podsumowując należy zauważyć, że omawiana decyzja jest pierwszą dotyczącą kartelu od momentu wejścia w życie URNSz. Z tym większą uwagą należy przyglądać się jej następstwom – być może będzie to początek kierowania powództw w trybie prywatnoprawnym na skalę, którą znamy z krajów zachodniej Europy? Pozwoliłoby to sprawdzić nowe regulacje „na żywym organizmie”. Trudno bowiem odpowiednio zweryfikować ich przydatność bazując wyłącznie na suchym tekście ustawy.

O autorze

Kamil Kłopocki – prawnik w kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr. Specjalizuje się w polskim i unijnym prawie ochrony konkurencji oraz prawnych aspektach funkcjonowania sektora ochrony zdrowia.