Komornik może zarządzić otwarcie pomieszczeń  naruszyciela
Postanowienie sądu w przedmiocie zabezpieczenia środka dowodowego jest wykonalne z chwilą jego wydania. Celem jest odebranie rzeczowych nośników informacji o faktach dotyczących naruszeń prawa, czyli np. określonych towarów, materiałów, narzędzi użytych do produkcji lub dystrybucji, dokumentów (fizyczne odebranie rzeczowych nośników informacji), ale także sporządzenie opisu takich rzeczowych środków dowodowych lub sporządzenie próbek. Komornik (któremu może towarzyszyć biegły) wykonujący postanowienie, równocześnie z przystąpieniem do wykonania postanowienia dokonuje jego doręczenia obowiązanemu.

Co istotne w praktyce, odpowiednie zastosowanie znajdzie przepis art. 814 KPC, który pozwala komornikowi zarządzić otwarcie pomieszczeń i schowków obowiązanego oraz dokonać ich przeszukania. Odebrane przedmioty oraz protokół komornik składa w sądzie. Nie podlegają one włączeniu do akt aż do dnia uprawomocnienia się postanowienia o zabezpieczeniu środka dowodowego.

W sytuacji, gdy czynności nie zmierzają do odebrania rzeczy, a polegają na sporządzeniu opinii doraźnej (np. w celu potwierdzenia, że obowiązany posiada rzecz lub substancję), na wniosek uprawnionego, obowiązanego lub pozwanego, sąd może także wezwać biegłego do udziału w wykonaniu postanowienia o zabezpieczeniu środka dowodowego.

Bierność naruszyciela może działać na jego niekorzyść

Środek w postaci wyjawienia lub wydania środka dowodowego ma umożliwić powodowi zdobycie wiedzy o faktach dotyczących naruszeń jego prawa, których on samodzielnie nie może ustalić. W przeciwieństwie jednak do zabezpieczenia środka dowodowego, z tego mechanizmu można skorzystać dopiero w toku postępowania, o ile powód uprawdopodobnił roszczenie.

Postanowienie sądu o wyjawieniu lub wydaniu środka dowodowego, choć nieprawomocne, podlega wykonaniu. Sąd określa termin wyjawienia lub wydania środka dowodowego, zasady korzystania z niego i zapoznawania się z nim przez powoda.

Wyegzekwowanie postanowienia będzie mogło nastąpić, podobnie jak przy zabezpieczeniu, z pomocą komornika (zwłaszcza przy żądaniu wydania rzeczy lub dokumentu) albo na drodze egzekucji czynności niezastępowalnych. Co jednak najważniejsze, jeżeli pozwany uchyla się od wykonania postanowienia nakazującego wyjawienie lub wydanie środka dowodowego albo dopuszcza się zniszczenia takiego środka celem udaremnienia jego wydania lub wyjawienia, sąd może uznać za ustalone fakty, które miały zostać stwierdzone za pomocą tego środka, chyba że pozwany wykaże co innego.

Odpowiedzialność karna za fałszywe informacje?

Podobnie, jak w przypadku omówionych wyżej instytucji, postanowienie nakazujące udzielenie informacji podlega wykonaniu z chwilą jego wydania. Co ważne, doręczając postanowienie, sąd uprzedza obowiązanego o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Sąd określa termin udzielenia informacji, ich rodzaj i zakres, a także zasady zapoznania się z nimi przez uprawnionego.

W przypadku braku dobrowolnego wykonania postanowienia sądu przez obowiązanego, dzięki odpowiedniemu zastosowaniu przepisu art. 743 KPC, można skorzystać w szczególności z przepisów dotyczących egzekucji świadczeń niepieniężnych i czynności niezastępowalnych.

Podsumowanie

Praktyka najbliższych lat pokaże jak egzekwować postanowienia sądu dotyczące nowych dla KPC instytucji postępowania dowodowego, aby było to najbardziej efektywne i najmniej czasochłonne.

I choć życzylibyśmy sobie, by z narzędzi egzekucyjnych nie musieć korzystać, to warto pamiętać o ich istnieniu i praktycznych aspektach. W tym kontekście bardzo dobrym rozwiązaniem jest rygor ustanowiony w przepisie art. 479(109) par. 3 pkt 1 KPC, czyli przyjęcie przez sąd określonych faktów za ustalone i zmiana rozkładu ciężaru dowodu. Pozostałe rozwiązania wynikające z przepisów o egzekucji mogą niestety w praktyce wpływać na wydłużenie czasu prowadzenia postępowania głównego.

Naruszyciele powinni jednak pamiętać, że (przynajmniej w teorii) w trybie przepisów o egzekucji niewykonywanie postanowień sądu może prowadzić m.in. do nałożenia grzywny, zaś w przypadku jej niezapłacenia, KPC przewiduje możliwość zamiany grzywny na areszt, którego ogólny czas nie może w tej samej sprawie przekroczyć 6 miesięcy.