Wizerunek stanowi przedmiot ochrony cywilnoprawnej na podstawie art. 23 Kodeksu Cywilnego oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rozpowszechnianie wizerunku małoletnich (np. w związku z promocją kolekcji ubrań) wymaga szczególnej ostrożności z uwagi na dotkliwość potencjalnych reperkusji, doznawanych ze strony branży oraz klientów.

Rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W przypadku braku wyraźnego zastrzeżenia zezwolenie nie jest wymagane, jeżeli osoba ta otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie (tak art. 81 ust. 1 pr.aut.).

Zezwolenie może zostać wyrażone w dowolnej formie, np. ustnej. Dla celów dowodowych rekomendowana jest jednak forma pisemna.

W świetle powyższych przepisów wizerunek jest rozumiany bardzo szeroko. Uwzględnia wszelkie te cechy, które umożliwiają identyfikację danej osoby (w tym również sylwetkę, por. sprawę Cohen vs. Herbal Concepts Inc.).

Zezwolenia na rozpowszechnianie wizerunku oraz jego zakresu nie można domniemywać (tak m.in. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 3 października 2012 r., sygn. I ACa 988/12). Wyrażenie zgody musi nastąpić w sposób nie budzący wątpliwości. Osoba jej udzielająca musi mieć pełną świadomość nie tylko formy przedstawienia jej wizerunku, ale także miejsca i czasu publikacji, zestawienia z innymi wizerunkami i towarzyszącego jej komentarza (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 12 lutego 1998 r., I ACa 1044/97).

Małoletni nie może samodzielnie wyrazić zgody na rozpowszechnianie swojego wizerunku – konieczne jest złożenie oświadczenia przez jego przedstawiciela ustawowego. W świetle orzecznictwa zgodę na rozpowszechnianie wizerunku małoletniego może udzielić każdy z rodziców  (art. 98 § 1 k.r.o. – zob. wyrok SA w Łodzi z dnia 5 września 2013 r., I ACa 378/13), a brak współdziałania z ich strony nie wpływa na ważność zawartej umowy czy złożonego oświadczenia.

W razie naruszenia zasad związanych z ochroną wizerunku podmiot go rozpowszechniający naraża się na odpowiedzialność na podstawie art. 78 ust. 1 pr. aut. w zw. z art. 83 pr. aut. Może zostać zobowiązany do zaniechania rozpowszechniania wizerunku, dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków (w szczególności złożenia publicznego oświadczenia o odpowiedniej treści i formie), zapłaty sumy pieniężnej tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub do uiszczenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Nie można zapominać o potencjalnej możliwości zastosowania art. 24 k.c. (wybór podstawy prawnej każdorazowo jest dokonywany indywidualnie). Stwarza on możliwość, by dodatkowo żądać naprawienia szkody na zasadach ogólnych.

W praktyce nierzadko dochodzi do sytuacji, w której osoby wykorzystujące zdjęcie małoletnich próbują wskazywać, że ich odpowiedzialność powinna zostać ograniczona z uwagi na brak świadomości małoletniego o dokonanym naruszeniu, a w związku z tym braku możliwości uznania, że odczuwa on jakąkolwiek krzywdę.

Kwestie te pozostają jednak bez znaczenia dla stwierdzenia naruszenia prawa do ochrony wizerunku oraz określenia możliwości zasądzenia zadośćuczynienia (por. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 3 października 2012 r., sygn. I ACa 988/12).

Rozpowszechniając wizerunek małoletnich, musimy pamiętać o wielu aspektach – nie tylko prawnych. Rozważania te potwierdza poważny kryzys wizerunkowy jednej ze znanych marek modowych, która do wizualizacji bluzy z napisem „coolest monkey in the jungle” wykorzystała zdjęcie czarnoskórego dziecka.

Przykład ten pokazuje dużą wrażliwość opinii publicznej na wszelkie nieprawidłowości, związane z wykorzystywaniem wizerunków małoletnich.

 

____

Sprawdź do czego się odwołujemy:

  • Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 880 z późn. zm.) – również jako pr. aut.;
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2017 r. poz. 459 z późn. zm.);
  • Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2017 r. poz. 682 z późn. zm.);
  • Wyrok SA we Wrocławiu z dnia 3 października 2012 r., sygn. I ACa 988/12, LEX nr 1299042 – link;
  • Wyrok SA w Warszawie z dnia 12 lutego 1998 r., I ACa 1044/97, LEX nr 81433;
  • Wyrok SA w Łodzi z dnia 5 września 2013 r., I ACa 378/13, LEX nr 1372324.

 

____

Zachęcamy do zapoznania się ze wszystkimi artykułami na blogu dotyczącymi branży fashion, które powstały w związku z Targami Mody (21-22.02.2018, Poznań).