Czy mogę wymagać, żeby dystrybutorzy, którzy chcą (od)sprzedawać odzież mojej marki zachowywali określone przeze mnie standardy sprzedaży? Czy mogę odmówić sprzedaży odzieży mojej marki do poszczególnych sklepów detalicznych, zwłaszcza tych, które nie spełniają wyznaczonych standardów? Prawidłowo zorganizowany system dystrybucji selektywnej pomoże nie tylko zapewnić kontrolę nad kanałami dystrybucji i obiegiem markowej odzieży, ale również może być wykorzystany na potrzeby budowania i utrzymania prestiżu oraz wizerunku marki. Należy jednak zadbać, żeby nasza polityka dystrybucyjna była w zgodności z prawem konkurencji.

System dystrybucji selektywnej, czyli właściwie co to takiego?

Sukces marki niesie ze sobą wzmożone zainteresowanie nawiązaniem współpracy ze strony dystrybutorów zainteresowanych ich dalszą odsprzedażą w ramach własnej sieci sklepów. Sytuacja taka zazwyczaj producenta cieszy, jednak zaczynają pojawiać się wtedy pytania o to, czy odmowa zawarcia umowy dystrybucyjnej może generować ryzyka prawne po stronie właściciela zyskującej na popularności marki odzieżowej . Otóż, jak to w prawie niestety bywa, odpowiedź na to pytanie nie jest jednoznaczna i zależy od okoliczności oraz siły rynkowej właściciela marki. Najmniej wątpliwości budzą sytuacje, w których w ramach własnej polityki handlowej przedsiębiorca w ogóle nie przewiduje budowy sieci dystrybucji przez niezależnych od niego dystrybutorów i możliwości sprzedaży odzieży swojej marki poza własną siecią dystrybucji. Przyjęcie takiego pomysłu biznesowego jest w pełni legalne, a przepisy nie przewidują tutaj obowiązków korzystania z niezależnych dystrybutorów. Wytwórca odzieży może sprzedawać ją w ramach swojej sieci dystrybucji (np. w swoich butikach).

Co jeśli jednak zdecydujemy się na współpracę z detalistami, którzy okażą się dla nas atrakcyjnym partnerem mogącym istotnie zwiększyć poziom sprzedaży naszych produktów? Czy zawarcie umowy z jednym lub kilkoma takimi partnerami determinuje obowiązek zawarcia umowy dystrybucyjnej z każdym kolejnym zainteresowanym detalistą? Markowe odzież i obuwie zasadniczo spełniają wstępne warunki kwalifikujące je do sprzedaży w ramach systemu dystrybucji selektywnej. W szczególności dbałość o wizerunek, prestiż marki i jej ekskluzywny charakter może uzasadniać wdrożenie przez producenta reguł odsprzedaży jego produktów tylko przez autoryzowanych dystrybutorów.

System dystrybucji selektywnej to więc nic innego jak jednolite porozumienia zawarte pomiędzy producentem i jego autoryzowanymi dystrybutorami, w których to na dystrybutorów nałożono obowiązki w zakresie sposobu odsprzedaży towarów dostawcy. Obowiązki te dotyczą zazwyczaj sposobu ekspozycji produktów, wymagań dotyczących lokalu, usług około sprzedażowych (najczęściej przed-sprzedażowych), czy przeszkolenia personelu. Co ważne porozumienia te zawierają również zakaz odsprzedaży produktów do innych nieautoryzowanych dystrybutorów (czyli poza sieć autoryzowanych dystrybutorów działających w ramach stworzonego przez wytwórcę systemu dystrybucji selektywnej). Autoryzowany dystrybutor może więc sprzedać towar tylko nabywcy końcowemu (konsumentowi) albo innemu autoryzowanemu dystrybutorowi w tej samej sieci dystrybucji selektywnej.

Modnie jest przestrzegać prawa konkurencji

Żeby jednak system dystrybucji selektywnej był bezpieczny, należy zadbać o jego zgodność z przepisami prawa konkurencji. Artykuł 101 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (a w ślad za tym dokumentem również przepisy krajowe) zakazuje zawierania porozumień, których celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. W przypadku dystrybucji selektywnej ograniczenie konkurencji przejawia się właśnie w ograniczonym charakterze tej dystrybucji. Nie każdy może być dystrybutorem autoryzowanym, przez co nabywcy mogą mieć gorszy dostęp do towarów.

Przepisy unijne i krajowe wskazują jednak, że w określonych warunkach porozumienia, które polepszają dystrybucję produktów lub przyczyniają się do promowania postępu gospodarczego mogą być tolerowane przez przepisy prawa. W uproszczeniu można wskazać, że prawo konkurencji – po spełnieniu przez system dystrybucji selektywnej określonych wymagań – akceptuje taki model dystrybucji. Wymagania te zostały określone w wyłączeniu grupowym dla porozumień wertykalnych, które zakładają zasadniczo, że przedsiębiorcy (dostawca a także dystrybutor) mający udział w rynku właściwym nieprzekraczający 30% mogą stosować system dystrybucji selektywnej pod warunkiem, że porozumienia zawierane w ramach tego systemu nie zawierają tzw. klauzul czarnych (hardcore restrictions), takich jak np. ustalenie cen odsprzedaży czy zakaz wzajemnych dostaw pomiędzy autoryzowanymi dostawcami, ani tzw. klauzul szarych (excluded restrictions) dotyczących np. wyłączności zastrzeżonej na czas nieokreślony.  Dodatkowo system ten powinien być przez producenta stosowany konsekwentnie tj. jednolicie oraz w sposób niedyskryminujący.

Stworzenie zgodnego z prawem i dostosowanego do potrzeb danego biznesu systemu dystrybucji selektywnej nie jest jednak takie łatwe i powinno odbywać się pod nadzorem prawnika specjalizującego się w tej dziedzinie. Jakiekolwiek błędy w tym zakresie mogą być bardzo kosztowne, naruszenie zasad prawa konkurencji otwiera bowiem przed Prezesem UOKiK możliwość nałożenia kary finansowej w wysokości nawet do 10 % obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

 

____

Sprawdź do czego się odwołujemy:

  • Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, Dz. Urz. UE C 326 z dnia 26 października 2012 r.;
  • Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, Dz. U. z 2017 r., poz. 229;
  • Rozporządzenie Komisji (UE) nr 330/2010 z dnia 20 kwietnia 2010 r. w sprawie stosowania art. 101 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do kategorii porozumień wertykalnych i praktyk uzgodnionych, Dz. Urz. UE L 102 z 23 kwietnia 2010 r.;
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2011 r. w sprawie wyłączenia niektórych rodzajów porozumień wertykalnych spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję, Dz. U. z 2014 r., poz. 1012.

O autorze

Dr Bartosz Turno – radca prawny, partner w kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr. Doradza we wszystkich aspektach związanych z prawem konkurencji, w tym: kartelami, programami leniency i porozumieniami dystrybucyjnymi, a także praktykami polegającymi na nadużywaniu pozycji dominującej oraz kontrolą koncentracji i prawem ochrony konsumentów. Zajmuje się także sprawami dotyczącymi zwalczania nieuczciwej konkurencji, postępowań administracyjnych przed organami administracji publicznej oraz prawem europejskim.