W pierwszym kwartale 2018 r. przez krajowe media przeszła informacja, że z półek polskich sklepów zniknie masło orzechowe i mleko kokosowe. Informacja ta była efektem komunikatu Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi o odrzuceniu przez Komisję Europejską wniosku Polski o wpisanie na listę „wyjątków” od zasady ochrony terminów mleczarskich szeregu produktów zawierających w swej nazwie komponent „mleko”, „masło”, lub „śmietana”, lecz niebędących ani mlekiem pochodzenia zwierzęcego ani też przetworem na bazie takiego mleka. Skąd w ogóle ten problem?

Od wielu lat w Unii Europejskiej obowiązują przepisy ograniczające swobodę posługiwania się nazwami kojarzącymi się z mlekiem i jego przetworami. Ograniczenia wywiedzione z tych przepisów określa się mianem ochrony terminów mleczarskich. Obecnie kwestie te reguluje Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych.

 

Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013

Rozporządzenie (UE) nr 1308/2013 stanowi (w art. 78), że w odniesieniu do określonych grup produktów, m.in.:

  1. mleka i przetworów mlecznych przeznaczonych do spożycia przez ludzi;
  2. tłuszczów do smarowania przeznaczonych do spożycia przez ludzi;

należy stosować „definicje, oznaczenia i opisy handlowe” – czyli terminologię i nazewnictwo – określone w załączniku VII to tego aktu prawnego. Co więcej, Rozporządzenie to stanowi także, że takie nazewnictwo i towarzyszącą mu terminologię można stosować jedynie wobec produktów spełniających „odpowiednie wymogi” ustanowione w ww. załączniku.

Terminologia oraz wymagania dla mleka i przetworów mlecznych zostały określone w Załączniku nr VII do Rozporządzenia (UE) nr 1308/2013, w jego Części III (dodatkowe wymagania, odnośnie tłuszczów do smarowania, określono w części VII tego Załącznika). W myśl Części III Załącznika nr VIII:

  • „mleko” oznacza wyłącznie „zwykłą wydzielinę z wymion – bez żadnych dodatków ani niepoddaną ekstrakcji – otrzymywaną z co najmniej jednego doju”, należy przy tym podać gatunek zwierzęcia, od którego mleko pochodzi;
  • „przetwory mleczne” oznaczają z kolei produkty uzyskiwane wyłącznie z mleka (oraz – pod pewnymi warunkami – z substancji koniecznych do wytworzenia produktu;

dla przetworów mlecznych zarezerwowano w szczególności następujące nazwy: serwatka, śmietanka, masło, maślanka, olej maślany, kazeina, bezwodny tłuszcz mleczny, ser, jogurt, kefir, czy kumys.

Co szczególnie istotne dla omawianego problemu, wskazane powyżej nazwy i terminy nie mogą być stosowane do produktów innych niż opisane powyżej w punktach (a) oraz (b), za wyjątkiem nazw produktów, których „dokładny charakter jest oczywisty ze względu na tradycyjne stosowanie, lub kiedy nazwy te są wyraźnie stosowane w celu opisania charakterystycznej cechy produktu”.

Produkty objęte wyłączeniem z zakresu ograniczeń wobec stosowania terminologii mleczarskiej zostały wyszczególnione w Decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2010 r. nr  2010/791/UE, która choć została wydana w oparciu o nieobowiązujące już Rozporządzenie (WE) nr 1234/2007 została utrzymana w mocy w oparciu o art. 230 Rozporządzenia (UE) nr 1308/2013. Rzeczona decyzja zawiera wykaz orientacyjnych nazw produktów w każdym języku urzędowym UE.

W odniesieniu do produktów innych niż spełniające definicje mleka lub produktu mleczarskiego, nawet jeżeli dotycząca go tradycyjna nazwa została ujęta na liście dopuszczalnych wyjątków, zakazane jest stosowanie opisów lub reklam, które „wskazywałyby, implikowałyby lub sugerowałyby, że produkt ten jest produktem mleczarskim”.

 

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie C422/16

TSUE zajął się sprawą ochrony terminów mleczarskich w rezultacie sporu niemieckiej organizacji konsumenckiej z producentem wyrobów takich jak „masło z Tofu”, „serek roślinny” itp. Organizacja ta wytoczyła przed niemieckim sądem pozew oparty o przepisy do. Zwalczania nieuczciwej konkurencji. Sąd rozpoznający sprawę zadał TSUE pytana prejudycjalne, które Trybunał sprowadził do następującego problemu badawczego: czy nazwa „mleko” oraz nazwy, które zastrzeżono dla przetworów mlecznych, mogą być stosowane w odniesieniu do wyrobów wyłącznie roślinnego pochodzenia, jeżeli nazwy te są uzupełnione wyjaśnieniem lub opisem wskazującym na roślinne pochodzenie danego produktu?

Na tak zadane pytanie TSUE udzielił odpowiedzi negatywnej. Trybunał uznał, że owe dodatkowe wzmianki wskazujące na roślinne pochodzenie produktu nie wyłączają z całkowitą pewnością prawdopodobieństwa wprowadzenia konsumentów w błąd, dlatego też produkty roślinne uznał za objęte ograniczeniami wynikającymi z Rozporządzenia (UE) 1308/2013.

TSUE wskazał przy tym, że produkty roślinne mogą być jednak objęte wspomnianym powyżej wyjątkiem wyłączającym zakaz stosowania terminów mleczarskich w odniesieniu do produktów roślinnych tradycyjnie określanych takimi terminami.

 

Decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2010 r. nr  2010/791/UE

Jak wskazano wyżej, produkty objęte wyłączeniem z zakresu ograniczeń wobec stosowania terminologii mleczarskiej zostały wyszczególnione w Decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2010 r. nr  2010/791/UE. Obecnie lista ta wymienia tylko jedną nazwę produktu w języku polskim – ser jabłeczny. W konsekwencji, konkluzje omówionego powyżej orzeczenia TSUE uruchomiły starania Rządu Polskiego o uzupełnienie rzeczonej listy o inne zwyczajowo stosowane na polskim rynku nazwy, w tym:

  1. mleko kokosowe;
  2. śmietankę kokosową;
  3. masło orzechowe;
  4. masło migdałowe;
  5. mleko migdałowe;
  6. masło kakaowe.

Komisja Europejska odmówiła jednak wpisania ww. nazw na listę rzeczonych wyjątków, gdyż brak dowodów na ich stosowanie przez co najmniej 30 lat. Skąd taki przedział czasowy? Kolejne Rozporządzenie (UE) NR 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych stanowi, że nazwa „tradycyjna” to nazwa będący w użyciu na rynku krajowym przez okres umożliwiający przekaz z pokolenia na pokolenie, okres ten ma wynosić co najmniej 30 lat.

 

Konsekwencje naruszenia zakazu stosowania terminów i nazw mleczarskich w odniesieniu do produktów pochodzenia roślinnego

W myśl załącznika VII do Rozporządzenia (UE) 1308/2013 „do celów niniejszego załącznika „opis handlowy” oznacza nazwę, pod którą sprzedawany jest produkt spożywczy, w rozumieniu art. 5 ust. 1 dyrektywy 2000/13/WE, lub nazwę żywności, w rozumieniu art. 17 rozporządzenia (UE) nr 1169/2011”.

W myśl ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia ten kto nie przestrzega wymagań w zakresie znakowania środków spożywczych, określonych w przepisach Rozporządzenia (UE) nr 1169/2011 podlega administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do trzydziestokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, ogłaszanego przez Prezesa GUS. Wysokość kary pieniężnej może być wymierzona do pięciokrotnej wartości brutto zakwestionowanej ilości środka spożywczego.

Co więcej, wydaje się, że naruszenie zasad posługiwania się terminologią mleczarską może zostać uznane za wprowadzenie do obrotu tzw. zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego. W myśl przepisów ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych zafałszowanym artykułem rolno-spożywczym jest m.in. produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych. Wydaje się, że nieuprawnione – w świetle Rozporządzenia (UE) nr 1308/2013 oraz wyroku TSUE w sprawie C‑422/16 – posługiwanie się terminologią mleczarską mogłoby zostać uznane także za niezgodność składu produktu z wymaganiami określonymi prawem. Przyjęcie takiej interpretacji otworzyłoby drogę do nałożenia na wprowadzającego produkt do obrotu administracyjnej kary pieniężnej w wysokości od 1000 zł nie do maksymalnie 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

 

____

Sprawdź do czego się odwołujemy:

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007;
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004;
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1151/2012 z dnia 21 listopada 2012 r. w sprawie systemów jakości produktów rolnych i środków spożywczych;
  • Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia;
  • Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych;
  • Decyzja Komisji z dnia 20 grudnia 2010 r. nr 2010/791/UE zawierająca wykaz produktów, o których mowa w pkt III.1 akapit drugi w załączniku XII do rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 [decyzja utrzymana w mocy w oparciu o art. 230 Rozporządzenia (UE) nr 1308/2013: „wszelkie odesłania do rozporządzenia nr 1234/2007 traktuje się jako odesłania do rozporządzenia nr 1308/2013”];
  • Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie C‑422/16.

O autorze

Piotr Popielarski – radca prawny w kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr. Zajmuje się m.in. prawnymi aspektami cyklu życia produktów, w tym wymaganiami jakościowymi i oznakowaniem wyrobów, problematyką wprowadzania produktów do obrotu, gospodarką odpadami i relacjami z organami nadzoru rynku.